رفتار درمانی یک اصطلاح کلی برای انواع مختلفی از مداخلات درمانی است که برای کنترل مشکلات سلامت روان به‌کار می‌روند. این روش درمانی بر این باور استوار است که همه‌ رفتارها آموخته شده‌اند و بنابراین قابل تغییر هستند. هدف در این نوع درمان، شناسایی و اصلاح رفتارهایی است که ممکن است ناسالم یا مخرب باشند. تمرکز اصلی درمان معمولا بر مشکلات فعلی و نحوه تغییر آن‌ها است.

انواع رفتار درمانی
- رفتاردرمانی شناختی
رفتار درمانی شناختی (CBT) یکی از محبوب‌ترین و پرکاربردترین روش ‎ها برای درمان مشکلات سلامت روان است. اگر می‌خواهید بدانید CBT چیست، باید بگوییم که این روش به طور هم‌زمان روی الگوهای رفتاری و فکری تمرکز می‌کند. در CBT تمرکز اصلی بر این است که افکار و باورهای شما چگونه بر اعمال و احساسات‌تان تاثیر می‌گذارند. هدف بلندمدت این رویکرد، ایجاد الگوهای فکری و رفتاری سالم‌تر برای بهبود کیفیت زندگی است.

- ​بازی درمانی رفتاری شناختی
بازی درمانی رفتاری شناختی (CBPT) معمولا در کودکان برای درمان مشکلات سلامت روان استفاده می‌شود. چرا که درمانگر از طریق مشاهده بازی کودک می‌تواند به درک بهتری از احساسات یا دغدغه‌هایی برسد که کودک توانایی بیان آن‌ها را ندارد. در این روش ممکن است کودکان اجازه داشته باشند اسباب‌بازی‌های دلخواه‌شان را انتخاب کرده و به‌ صورت آزادانه بازی کنند. با این حال، گاهی‌اوقات از آن‌ها خواسته می‌شود نقاشی بکشند یا فعالیت دیگری انجام دهند. در بعضی موارد هم درمانگر به والدین آموزش می‎دهد که چگونه از طریق بازی کردن با فرزندشان ارتباط موثرتری برقرار کنند.درمانگر در این روش فقط به تماشای بازی کودک اکتفا نمی‌کند؛ بلکه رویکرد فعال‌تری دارد. او سعی می‌کند نحوه مقابله با چالش‌ها و رسیدن به اهداف را به کودک آموزش دهد.

- درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) یک نوع روان درمانی است که شامل تحلیل رفتار توسط متخصص سلامت روان می‌شود. این نوع رفتار درمانی در روانشناسی به آموزش مهارت‌های ذهن‌آگاهی و پذیرش می‌پردازد تا به افزایش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی کمک کند. انعطاف‌پذیری روان‌شناختی به افراد اجازه می‌دهد با شرایط متغیر زندگی سازگار شوند و با روش‌های سالم به آن‌ها واکنش نشان دهند.

-رفتار درمانی دیالکتیکی
این روش را برای کمک به درمان علائم اختلال شخصیت مرزی طراحی کرده است؛ اختلالی که بر نحوه احساس فرد نسبت به خود و دیگران تاثیر می‌گذارد و عملکرد روزانه را با مشکل مواجه می‌کند. افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی ترس شدیدی از رها شدن یا تنها ماندن دارند. اگرچه آن‌ها خواهان روابط عاشقانه و پایدار هستند، اما ترس از طرد شدن اغلب به نوسانات خلقی، خشم، رفتارهای تکانشی و حتی خودآزاری منجر می‌شود که همین رفتارها می‌توانند دیگران را از آن‌ها دور کنند. رفتار درمانی دیالکتیکی برای سایر اختلالات روانی هم مفید است. این روش درمانی شامل یادگیری چهار مهارت مهم می‌شود:

۱. ذهن‌آگاهی
۲. اثربخشی میان‌فردی که به بهبود روابط با خود و دیگران کمک می‌کند
۳. تنظیم احساسات
۴. تحمل پریشانی

تکنیک های رفتار درمانی
در این روش درمانی از تکنیک‌های مختلفی برای کمک به افراد استفاده می‌شود. 

- حساسیت‌زدایی سیستماتیک
حساسیت‌زدایی سیستماتیک فرآیندی است که به شما کمک می‌کند نسبت به محرک‌های خاص واکنش کمتری نشان دهید. این روش به ‌شدت به شرطی‌سازی کلاسیک متکی است؛ یک یادگیری ناخودآگاه و خودکار که به شکل‌گیری رفتار منجر می‌شود و اغلب برای درمان فوبیا به‌کار می‌رود. شما در طول درمان یاد می‌گیرید که پاسخ‌های ترس خود را با پاسخ‌های دیگری جایگزین کنید. این فرآیند با یادگیری تکنیک‌های تنفس و ریلکسیشن آغاز می‌شود. وقتی در این تکنیک‌ها به مهارت کافی رسیدید، درمانگر از شما می‌خواهد در حالی که هم‌زمان از تکنیک‌های آرام‌سازی استفاده می‌کنید، با ترس‌هایتان به‌ صورت تدریجی و مرحله‌به‌مرحله روبرو شوید.

- بیزاری‌درمانی
بیزاری‌درمانی اغلب برای درمان اختلال مصرف مواد مخدر و اعتیاد به الکل به‌کار می‌رود. این روش با آموزش به افراد برای ایجاد ارتباط میان یک محرک خوشایند اما ناسالم با یک محرک بسیار ناخوشایند شروع می‌شود. محرک ناخوشایند معمولا چیزی است که باعث ناراحتی یا آزار می‌شود. بیزاری‌درمانی برای کنار گذاشتن رفتارهای ناسالم یا مخرب مفید است.

- غرقه‌سازی
این روش شامل قرار دادن افراد در معرض اشی یا موقعیت‌هایی است که به طور شدید و سریع باعث ایجاد ترس می‌شوند. غرقه‌سازی معمولا برای درمان فوبیا به‌کار می‌رود و فرد را از فرار یا اجتناب از موقعیت منع می‌کند.

- مدل سازی
این تکنیک شامل یادگیری از طریق مشاهده و تقلید رفتار دیگران است. مدل سازی به افراد این امکان را می‌دهد که مهارت‌ها یا رفتارهای مطلوب را با مشاهده اجرای آن‌ها توسط دیگران بیاموزند.

-  اقتصاد توکن
بسیاری از والدین و معلمان از اقتصاد توکن استفاده می‌کنند؛ به این صورت که کودکان در ازای انجام رفتارهای مطلوب، توکن دریافت می‌کنند و در صورت بروز رفتارهای نامطلوب، توکن از دست می‌دهند. سپس این توکن‌ها می‌توانند با پاداش‌هایی مانند آبنبات، اسباب‌بازی یا زمان اضافی برای بازی کردن تعویض شوند.

آیا رفتار درمانی موثر است؟
رفتار درمانی با موفقیت برای کنترل علائم طیف وسیعی از اختلالات به‌کار می‌رود و به‌ عنوان یک روش درمانی بسیار موثر شناخته می‌شود. در یک مطالعه مشاهده شد که این نوع رفتار درمانی برای افسردگی، اختلالات اضطرابی، استرس، پرخوری عصبی، اختلالات مربوط به خشم بیشترین اثربخشی را دارد.

علاوه بر این، مطالعات نشان داده‌اند که بازی‌درمانی برای کودکان سه تا ۱۲ ساله بسیار موثر است. البته این نوع درمان برای سایر گروه‌های سنی هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

رفتار درمانی برای چه مشکلاتی مفید است؟
رفتار درمانی بیش فعالی بزرگسالان و کودکان را کنترل می‌کند. این روش درمانی برای رفع مشکلات زیر و کنترل علائم آن‌ها هم مفید است:

اختلال دو قطبی
اختلال مصرف الکل و مواد مخدر
اضطراب
اختلال شخصیت مرزی
افسردگی
اختلال خوردن
اختلال پانیک
فوبیا
وسواس فکری عملی (OCD)
استرس
خشم